Home » VietMusic » Hát Chèo của đồng bào đồng bằng Bắc Bộ

Hát Chèo của đồng bào đồng bằng Bắc Bộ

Trong kho tàng văn hóa nghệ thuật dân gian, chèo là một loại hình sân khấu truyền thống có từ lâu đời, mang đậm tính dân tộc, với sự kết hợp nhuần nhuyễn của hàng loạt yếu tố hát, múa, nhạc, kịch. Chèo gắn bó mật thiết với người dân ở nông thôn vùng đồng bằng Bắc Bộ.

vietmusic_hat-cheo-cua-dong-bang-bac-bo
Sân khấu tuồng chèo của đồng bằng Bắc Bộ. Ảnh: vietmusic.net

Đồng bằng châu thổ sông Hồng luôn là cái nôi của nền văn minh lúa nước của người Việt. Mỗi khi vụ mùa được thu hoạch, họ lại tổ chức các lễ hội để vui chơi và cảm tạ thần thánh đã phù hộ cho vụ mùa no ấm. Từ thiên niên kỷ thứ nhất trước Công nguyên, họ đã biết biểu diễn các vở chèo đầu tiên trên sân đình. Nhạc cụ chủ yếu của chèo là trống chèo. Chiếc trống là một phần của văn hoá cổ Việt Nam, người nông dân thường đánh trống để cầu mưa và biểu diễn chèo.

Chèo bắt nguồn từ âm nhạc và múa dân gi­an, nhất là trò nhại từ thế kỷ 10. Qua thời gi­an, người Việt đã phát triển các tích truyện ngắn của chèo dựa trên các trò nhại này thành các vở diễn trọn vẹn dài hơn.

Sự phát triển của chèo có một mốc quan trọng là thời điểm một binh sỹ quân đội Mông Cổ đã bị bắt ở Việt nam vào thế kỷ 14. Binh sỹ này vốn là một diễn viên nên đã đưa nghệ thuật Kinh kịch của Trung Quốc vào Việt Nam. Trước kia chèo chỉ có phần nói và ngâm các bài dân ca, nhưng do ảnh hưởng của nghệ thuật do người lính bị bắt mang tới, chèo có thêm phần hát.


( Chèo cổ )Thị Mầu lên chùa – NSƯT Thu Huyền & Nghệ sĩ nhà hát chèo Hà Nội

Trò diễn trong Chèo là sự kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật múa, âm nhạc và kịch bản văn học. Trong đó múa là một hình thức biểu đạt quan trọng của nhân vật, làm sinh động vở diễn và cuốn hút người xem. Có ba hình thức múa chính trong Chèo là múa trang trí, múa minh họa và múa tính cách (có nhà nghiên cứu còn nêu thêm một loại nữa là múa hành động). Chèo cũng đã sân khấu hóa rất nhiều điệu múa dân gian, múa nghi lễ tôn giáo hoặc là mượn từ nghệ thuật hát Tuồng. Trong năm mô hình cơ bản của nhân vật Chèo là sinh, đào, hề, lão, mụ thì sinh, đào, hề thường sử dụng múa nhiều hơn( những nhân vật tiêu biểu như Súy Vân giả dại, Thị Mầu lên chùa).

vietmusic_hat-cheo-cua-dong-bang-bac-bo -
Nhà hát chèo Hà Nội kỷ niệm 60 năm. Ảnh: vietmusic.net

Âm nhạc là cốt lõi của nghệ thuật sân khấu Chèo. Trong đó về phần hát bao gồm hơn một trăm các làn điệu chia thành các hệ thống khác nhau. Còn phần đàn thì Chèo sử dụng tối thiểu hai loại nhạc cụ dây là đàn Nguyệt và đàn Nhị và có thể thêm cả Sáo. Ngoài ra còn một nhạc cụ quan trọng nữa là tiếng Trống ( trống cái, trống cơm, trống con, thanh la, mõ) và Chũm chọe. Trong đó trống con dùng để giữ nhịp cho hát, cho múa, và đệm cho câu hát. Âm nhạc trong Chèo ngày càng hấp dẫn và đa sắc màu khi có sự giao thoa giữa âm nhạc dân tộc và hiện đại.